{"id":385,"date":"2020-11-27T15:21:53","date_gmt":"2020-11-27T13:21:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.banszel.com\/?p=385"},"modified":"2020-11-27T23:45:32","modified_gmt":"2020-11-27T21:45:32","slug":"black-friday-w-polsce-co-na-to-prawo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.banszel.com\/?p=385","title":{"rendered":"Black Friday w Polsce i nadu\u017cycia – co na to prawo?"},"content":{"rendered":"\n

Black Friday to pewnego rodzaju tradycja gospodarcza, kt\u00f3ra przyp\u0142yn\u0119\u0142a do nas, podobnie jak np. Halloween, wprost zza Oceanu. Polega ona na tym, \u017ce przez jeden dzie\u0144 w roku (w pierwszy pi\u0105tek po Dniu Dzi\u0119kczynienia), ogromna ilo\u015b\u0107 towar\u00f3w konsumpcyjnych sprzedawa jest po drastycznie obni\u017conej cenie, a t\u0142umy Amerykan\u00f3w szturmuj\u0105 sklepy (w tym tak\u017ce sklepy Internetowe) w polowaniu np. na przeceniony sprz\u0119t elektroniczny. Przed najwi\u0119kszymi sieci\u00f3wkami typu Macy’s, wielostysi\u0119czne<\/strong> t\u0142umy ustawiaj\u0105 si\u0119 w kolejkach ju\u017c na kilka dni przed dniem wyprzeda\u017cy. Dla ogromnej ilo\u015bci sprzedawc\u00f3w w U.S.A. doch\u00f3d w tym dniu jest najwi\u0119kszym w ci\u0105gu ca\u0142ego roku.<\/p>\n\n\n\n

A jak Czarny Pi\u0105tek wygl\u0105da w Polsce? Dla naszych (formalnie) rodzimych przedsi\u0119biorc\u00f3w to tak\u017ce okazja do znacz\u0105cego polepszenia swoich wynik\u00f3w finansowych. Rzecz w tym, \u017ce Czarny Pi\u0105tek z Black Friday, opr\u00f3cz znaczenia semantycznego, ma niewiele wsp\u00f3lnego. W Kraju nad Wis\u0142\u0105 praktykowane s\u0105 bowiem zachowania, kt\u00f3re bardzo cz\u0119sto polegaj\u0105 na celowym wprowadzaniu kupuj\u0105cego w b\u0142\u0105d. We\u017amy oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ad 1)<\/strong> Na kilka dni przed Wielkim Pi\u0105tkiem cena produktu z np. 100 z\u0142 winduje do ceny np. 150 z\u0142, aby w dzie\u0144 wyprzeda\u017cy spa\u015b\u0107 do „promocyjnej” kwoty 75 z\u0142. Kupuj\u0105cy jest przekonany, \u017ce naby\u0142 towar z 50% obni\u017ck\u0105, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci zaoszcz\u0119dzi\u0142 na tej transakcji tylko 25%.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ad 2)<\/strong> Na kilka dni przed Wielkim Pi\u0105tkiem cena produktu z np. 100 z\u0142 winduje do ceny np. 150 z\u0142, aby w dzie\u0144 wyprzeda\u017cy spa\u015b\u0107 do poprzedniej, identycznej kwoty 100 z\u0142. Kupuj\u0105cy jest przekonany, \u017ce naby\u0142 towar z 25% obni\u017ck\u0105, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci nie zaoszcz\u0119dzi\u0142 ani z\u0142ot\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ad 3)<\/strong> Tzw. jazda po bandzie. Na produkcie o pocz\u0105tkowej cenie np. 50 z\u0142 sprzedawca nakleja karteczk\u0119 z przekre\u015blon\u0105 kwot\u0105 np. 500,00 z\u0142 i now\u0105, wyt\u0142uszczon\u0105 wielkimi literami cen\u0105 100 z\u0142. Przeci\u0119tny Kowalski pomy\u015bli, \u017ce kupuj\u0105c dan\u0105 rzecz a\u017c 400 z\u0142 taniej robi interes swojego \u017cycia. Co wi\u0119cej, przys\u0142owiowy Kowalski kupi od razu 2-3 sztuki tego towaru, bo mo\u017ce „b\u0119dzie na p\u00f3\u017aniej”, albo na wypasiony prezent dla znajomego. W efekcie, Kupuj\u0105cy w promocji nabywa dany produkt dro\u017cej, ni\u017c m\u00f3g\u0142 naby\u0107 go przed promocj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

A co na to polskie prawo?<\/h2>\n\n\n\n

W pierwszej chwili mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce z uwagi na dzia\u0142aj\u0105c\u0105 u nas od wielu lat gospodark\u0119 wolnorynkow\u0105<\/strong> oraz tzw. swobod\u0119 zawierania um\u00f3w<\/strong>, wyra\u017con\u0105 w przepisie art. 3531<\/sup> ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny<\/em>, sprzedawcy wolno ustala\u0107 cen\u0119 wg. w\u0142asnego widzimisi\u0119, a kupuj\u0105cego do nabycia danego towaru przecie\u017c i tak nikt (teoretycznie) nie zmusza.<\/p>\n\n\n\n

Art. 3531<\/sup>.<\/strong> Strony zawieraj\u0105ce umow\u0119 mog\u0105 u\u0142o\u017cy\u0107 stosunek prawny wed\u0142ug swego uznania, byleby jego tre\u015b\u0107 lub cel nie sprzeciwia\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Rzecz w tym, \u017ce nie ka\u017cdy kupuj\u0105cy potrafi trze\u017awym okiem oceni\u0107 rzeczywist\u0105 warto\u015b\u0107 danego produktu, a tym bardziej ma\u0142o kto \u015bledzi ceny tysi\u0119cy towar\u00f3w konsumpcyjnych, aby w Wielki Pi\u0105tek wiedzie\u0107, czy dany produkt faktycznie jest przeceniony, czy mo\u017ce Kowalski jest na najlepszej drodze do padni\u0119cia ofiar\u0105 czarnopi\u0105tkowego oszustwa. Wprawdzie z pomoc\u0105 przychodz\u0105 strony Internetowe, takie jak fakefriday.org<\/a>, to i tam nie znajdziemy absolutnie wszystkich informacji, kt\u00f3re pozwol\u0105 nam omin\u0105\u0107 nieuczciwych sprzedawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do istniej\u0105cych w tym zakresie regulacji prawnych wskaza\u0107 nale\u017cy, \u017ce przepisy Kodesu cywilnego nie s\u0105 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em prawa, kt\u00f3rym nale\u017cy posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 w relacjach pomi\u0119dzy nabywc\u0105 (najcz\u0119\u015bciej konsumentem), a sprzedawc\u0105. Kluczowe znaczenie ma tu bowiem ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia\u0142aniu nieuczciwym praktykom rynkowym<\/strong><\/em> (kt\u00f3r\u0105 w dalszej cz\u0119\u015bci b\u0119d\u0119 nazywa\u0142 „ustaw\u0105”<\/em>) oraz centralny organ administracji pa\u0144stwowej, jakim jest Prezes Urz\u0119du Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w<\/strong>. Szczeg\u00f3lnie istotnym w kontek\u015bcie oceny dopuszczalno\u015bci manipulacji cenowej jest przepis art. 7 pkt 7 ustawy:<\/p>\n\n\n\n

Art. 7.<\/strong> Nieuczciwymi praktykami rynkowymi w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce praktyki rynkowe wprowadzaj\u0105ce w b\u0142\u0105d: (…)<\/em><\/p>

7)<\/em><\/strong> twierdzenie, \u017ce produkt b\u0119dzie dost\u0119pny jedynie przez bardzo ograniczony czas<\/strong> lub \u017ce b\u0119dzie on dost\u0119pny na okre\u015blonych warunkach przez bardzo ograniczony czas, je\u017celi jest to niezgodne z prawd\u0105, w celu nak\u0142onienia konsumenta do podj\u0119cia natychmiastowej decyzji<\/span> dotycz\u0105cej umowy i pozbawienia go mo\u017cliwo\u015bci \u015bwiadomego wyboru produktu<\/strong>.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Art. 7 ustawy, czyli tzw. czarna lista nieuczciwych<\/span> praktyk rynkowych<\/strong>, to wyliczenie enumeratywne, zwane tak\u017ce zamkni\u0119tym (numerus clausus<\/em>), a wi\u0119c takie, kt\u00f3re nie podlega rozszerzeniu na inne stany faktyczne, bez wyra\u017anej ingerencji ustawodawcy w tre\u015b\u0107 samego przepisu. Podobnie zreszt\u0105 skonstruowane s\u0105 przepisy art. 9 ustawy, czyli tzw. czarna lista agresywnych<\/span> praktyk rynkowych<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z powy\u017cszym powstaje pytanie, czy istnieje bat na nieuczciwych sprzedawc\u00f3w? Odpowied\u017a ze wszech miar jest twierdz\u0105ca. Po pierwsze, b\u0119dzie to odpowiedzialno\u015b\u0107 o charakterze cywilnym, wyra\u017cona w przepisie art. 12 ust. 1 ustawy, stanowi\u0105ca rozszerzenie kodeksowej odpowiedzialno\u015bci na zasadach og\u00f3lnych z przepisu art. 415 k.c. (ex delicto<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Art.  12. ust. 1.<\/strong> W razie dokonania nieuczciwej praktyki rynkowej konsument, kt\u00f3rego interes zosta\u0142 zagro\u017cony lub naruszony, mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107:<\/em>
1) zaniechania tej praktyki;<\/em>
2) usuni\u0119cia skutk\u00f3w tej praktyki;<\/em>
3) z\u0142o\u017cenia jednokrotnego lub wielokrotnego o\u015bwiadczenia odpowiedniej tre\u015bci i w odpowiedniej formie;<\/em>
4) naprawienia wyrz\u0105dzonej szkody na zasadach og\u00f3lnych, w szczeg\u00f3lno\u015bci \u017c\u0105dania uniewa\u017cnienia umowy z obowi\u0105zkiem wzajemnego zwrotu \u015bwiadcze\u0144 oraz zwrotu przez przedsi\u0119biorc\u0119 koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z nabyciem produktu;<\/em>
5) zas\u0105dzenia odpowiedniej sumy pieni\u0119\u017cnej na okre\u015blony cel spo\u0142eczny zwi\u0105zany ze wspieraniem kultury polskiej, ochron\u0105 dziedzictwa narodowego lub ochron\u0105 konsument\u00f3w.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Art. 415 k.c.<\/strong> Kto z winy swej wyrz\u0105dzi\u0142 drugiemu szkod\u0119, obowi\u0105zany jest do jej naprawienia.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Co szczeg\u00f3lnie istotne, z roszczeniami, o kt\u00f3rych mowa w ust. 1 pkt 1, 3 i 5, mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 r\u00f3wnie\u017c: 1)<\/strong> Rzecznik Praw Obywatelskich; 2)<\/strong> Rzecznik Finansowy; 3)<\/strong> krajowa lub regionalna organizacja, kt\u00f3rej celem statutowym jest ochrona interes\u00f3w konsument\u00f3w; 4)<\/strong> powiatowy (miejski) rzecznik konsument\u00f3w. Warto zatem ww. podmiotom zg\u0142asza\u0107 wszelkie wykryte przez nas nieprawid\u0142ow\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba tak\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce ustawodawca w przepisie art. 13 ustawy przesun\u0105\u0142 tzw. ci\u0119\u017car dowodu i uzna\u0142, \u017ce to przedsi\u0119biorca ma udowodni\u0107, \u017ce dana praktyka rynkowa nie stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzaj\u0105cej w b\u0142\u0105d<\/strong>, a nie kupuj\u0105cy winien udawadnia\u0107, \u017ce dana praktyka rynkowa stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzaj\u0105cej w b\u0142\u0105d. Jest to przepis o charakterze szczeg\u00f3lnym (lex specialis<\/em>) w stosunku do og\u00f3lnej zasady ci\u0119\u017caru dowodowego (onus probandi<\/em>), wyra\u017conej w przepisie art. 6 k.c. (lex generali<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Art. 6 k.c.<\/strong> Ci\u0119\u017car udowodnienia faktu spoczywa na osobie, kt\u00f3ra z faktu tego wywodzi skutki prawne.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Art.  13.<\/strong> Ci\u0119\u017car dowodu, \u017ce dana praktyka rynkowa nie stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzaj\u0105cej w b\u0142\u0105d spoczywa na przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3remu zarzuca si\u0119 stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Po drugie, b\u0119dzie to odpowiedzialno\u015b\u0107 karna, ale tylko w odniesieniu do praktyk agresywnych<\/span><\/strong> (art. 15 w zw. z art. 9 ustawy), oraz do tzw. systemu argenty\u0144skiego<\/strong><\/span> (art. 16 w zw. z art. 10 ustawy).<\/p>\n\n\n\n

Art.  15. ust. 1.<\/strong> Kto stosuje agresywn\u0105 praktyk\u0119 rynkow\u0105, podlega karze grzywny.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Art.  16. ust. 1.<\/strong> Kto stosuje nieuczciw\u0105 praktyk\u0119 rynkow\u0105 polegaj\u0105c\u0105 na zarz\u0105dzaniu mieniem gromadzonym w ramach grupy z udzia\u0142em konsument\u00f3w w celu finansowania zakupu produktu w systemie konsorcyjnym, podlega karze pozbawienia wolno\u015bci od 3 miesi\u0119cy do lat 5.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

B\u0105d\u017acie wi\u0119c czujni i nie dajcie si\u0119 ponie\u015b\u0107 czarnopi\u0105tkowemu szale\u0144stwu \ud83d\ude42 <\/p>\n\n\n\n

Polecam tak\u017ce lektur\u0119 artyku\u0142u na stronie UOKiK – Black Friday, Cyber Monday – nie daj si\u0119 oszuka\u0107<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Black Friday to pewnego rodzaju tradycja gospodarcza, kt\u00f3ra przyp\u0142yn\u0119\u0142a do nas, podobnie jak np. Halloween, wprost zza Oceanu. Polega ona na tym, \u017ce przez jeden dzie\u0144 w roku (w pierwszy pi\u0105tek po Dniu Dzi\u0119kczynienia), ogromna ilo\u015b\u0107 towar\u00f3w konsumpcyjnych sprzedawa jest po drastycznie obni\u017conej cenie, a t\u0142umy Amerykan\u00f3w szturmuj\u0105 sklepy (w tym tak\u017ce sklepy Internetowe) w
+ Czytaj wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":386,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[25,24],"class_list":["post-385","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-prawo-cywilne","tag-prawo-cywilne","tag-prawo-konsumenckie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=385"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":403,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/385\/revisions\/403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/386"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}