Poj\u0119cie prawdy jest od dawna przedmiotem licznych spor\u00f3w filozoficznych. Rozwa\u017cania nad istot\u0105 prawdy s\u0105 jednak bardzo u\u017cyteczne, albowiem pozwalaj\u0105 lepiej zrozumie\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015b\u0107. Prawda, wraz z jej niekiedy wysokim poziomem abstrakcyjno\u015bci stanowi r\u00f3wnie\u017c jedn\u0105 z podstawowych warto\u015bci naszego systemu prawnego, cho\u0107\u00a0nie koniecznie musi by\u0107 warto\u015bci\u0105 o charakterze aksjologicznym. Niemniej jednak stawiana jest wysoko (cho\u0107 nie zawsze najwy\u017cej \u2013 patrz np. zakazy dowodowe) i odgrywa istotn\u0105 rol\u0119, szczeg\u00f3lnie na etapie stosowania prawa.<\/p>\n\n\n\n
Prawda bywa pojmowana r\u00f3\u017cnie, a w obr\u0119bie tego samego systemu prawnego mo\u017ce by\u0107 dochodzona wg. r\u00f3\u017cnych kryteri\u00f3w. Jedn\u0105 z ciekawszych teorii prawdy w kontek\u015bcie praktyki stosowania prawa jest teoria z szeregu propozycjonalnych koncepcji teorii prawdy. Teoria ta zak\u0142ada, \u017ce prawdziwo\u015b\u0107 jest atrybutem twor\u00f3w wyra\u017conych przez zdania (J. Wole\u0144ski 2005, s. 144). Autor nazywa t\u0119 koncepcj\u0119 bezpo\u015brednio propozycjonaln\u0105 teori\u0105 prawdy<\/strong>. Poszukiwanie prawdy w\u0142a\u015bnie w zdaniach (w sensie syntaktycznym) jest dzia\u0142aniem s\u0142usznym dlatego, \u017ce niezale\u017cnie, czy wyra\u017cone w mowie, czy w pi\u015bmie, zdania s\u0105 no\u015bnikiem informacji (ewentualnie w liczbie mnogiej) \u2013 prawdziwej albo fa\u0142szywej (J. Konieczny 2009, s. 6).<\/p>\n\n\n\n Jednak\u017ce nie wszystkie zdania pretenduj\u0105 do zawierania w sobie warto\u015bci logicznej. S\u0105 takie zdania w sensie syntaktycznym, kt\u00f3re nie s\u0105 zdaniami w sensie logicznym, a wi\u0119c nie mo\u017cna im przypisa\u0107 warto\u015bci prawdy albo fa\u0142szu. Takimi zdaniami s\u0105 cho\u0107by wypowiedzi o charakterze normatywnym, a tak\u017ce performatywnym. Propozycjonalna teoria prawdy odnosi si\u0119 zatem wy\u0142\u0105cznie do zda\u0144 w sensie logicznym, a odpowiadaj\u0105cym na pytanie: \u201ejak jest?\u201d<\/em>, a nie: \u201ejak by\u0107 powinno?\u201d<\/em> \u2013 czyli o charakterze deskryptywnym. Pojawiaj\u0105ce si\u0119 w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u s\u0142owo \u201ezdanie\u201d<\/em> swoim zakresem znaczeniowym b\u0119dzie obejmowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie zdania w sensie logicznym.<\/p>\n\n\n\n Trzeba tak\u017ce wspomnie\u0107 o tym, \u017ce tzw. „prawda materialna”<\/em> oraz „prawda obiektywna”<\/em> s\u0105 wytworem wy\u0142\u0105cznie polskiego systemu prawnego i wydaje si\u0119, \u017ce w istocie rzeczy najbli\u017cej im do arystotelesowskiej, klasycznej teorii prawdy. Definicja ta (zwana dzi\u015b korespondencyjn\u0105 definicj\u0105 prawdy) oznacza, \u017ce „zdanie A jest prawdziwe wtedy i tylko wtedy, gdy stan faktyczny opisany przez zdanie A ma rzeczywi\u015bcie miejsce”<\/em>. Epistemologia nie zna poj\u0119\u0107 takich jak prawda materialna oraz prawda obiektywna, kt\u00f3rymi to poj\u0119ciami bardzo ch\u0119tnie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 polscy prawnicy.<\/p>\n\n\n\n Informacja stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy, na podstawie kt\u00f3rej organ procesowy dokonuje rozstrzygni\u0119cia w danej sprawie. Zawiera nieprzetworzon\u0105 jeszcze tre\u015b\u0107, kt\u00f3ra podlega przekszta\u0142ceniu z j\u0119zyka na metaj\u0119zyk. Przekszta\u0142cenie takie skutkuje np. uzyskaniem meta-ewidencji (meta-evidence<\/em>), a nast\u0119pnie wprowadzeniem jej do tocz\u0105cego si\u0119 procesu.<\/p>\n\n\n\n Przyjmuj\u0105c zatem, \u017ce zdania s\u0105 no\u015bnikami prawdy (to, co wyra\u017ca zdanie x<\/em> jest prawdziwe), nale\u017cy wyodr\u0119bni\u0107 te twory, kt\u00f3rym atrybut prawdziwo\u015bci w zdaniu mo\u017ce zosta\u0107 przypisany. J. Wole\u0144ski, przytaczaj\u0105c dorobek r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w, wymienia nast\u0119puj\u0105ce formu\u0142y:<\/p>\n\n\n\n Dokonuj\u0105c pr\u00f3by prze\u0142o\u017cenia powy\u017cszego schematu na p\u0142aszczyzn\u0119 forensic evidence<\/em> mo\u017cemy uzyska\u0107 nast\u0119puj\u0105cy wynik (ka\u017cdy z poni\u017cszych akt\u00f3w mo\u017ce by\u0107 wyra\u017cony zar\u00f3wno w mowie, jak i w pi\u015bmie):<\/p>\n\n\n\n Nale\u017ca\u0142oby w tym miejscu rozstrzygn\u0105\u0107 o ewentualnym pierwsze\u0144stwie jednych twor\u00f3w nad drugimi, czy mo\u017ce lepiej, o poprawno\u015bci ich u\u017cywania przez np. bieg\u0142ego s\u0105dowego w sporz\u0105dzanej przez siebie ekspertyzie. Z jednej strony mo\u017cna spotka\u0107 si\u0119 ze stanowiskiem, \u017ce wszystkie te wyra\u017cenia (1 \u2013 5) pozostaj\u0105 empirycznie r\u00f3wnowa\u017cne (J. Wole\u0144ski 2005, s. 147), a z drugiej strony, jak przyjmuje J. Konieczny, \u017ce wy\u0142\u0105cznie stwierdzenia powinny budowa\u0107 zdanie, jako no\u015bnik prawdy (J. Konieczny 2009, s. 6).<\/p>\n\n\n\n Na spraw\u0119 nale\u017cy spojrze\u0107 dwojako. Po pierwsze, budowanie zdania (w sensie gramatycznym) przez bieg\u0142ego s\u0105dowego nie wymaga u\u017cywania przez niego sformu\u0142owa\u0144 \u201estwierdzam, \u017ce\u2026\u201d<\/em>, \u201ejestem przekonany, \u017ce\u2026\u201d<\/em> itp. Doszliby\u015bmy w\u00f3wczas do absurdalnych wniosk\u00f3w twierdz\u0105c, \u017ce warto\u015b\u0107 dowodowa ekspertyzy uzale\u017cniona jest od rodzaju u\u017cytych w niej czasownik\u00f3w. Istnieje wprawdzie pewien system, w kt\u00f3rym pod\u015bwiadomie warto\u015bciujemy, czy te\u017c stopniujemy pewne wyra\u017cenia, nadaj\u0105c im okre\u015blony charakter (np. wyra\u017cenie \u201estwierdzam, \u017ce…\u201d<\/em> b\u0119dzie mia\u0142o dla kogo\u015b wy\u017cszy stopie\u0144 przekonania o wyra\u017canym s\u0105dzie, ani\u017celi \u201emy\u015bl\u0119, \u017ce…\u201d<\/em>), jednak stanowi to problematyk\u0119 mniej istotn\u0105. Po drugie za\u015b, \u017caden z twor\u00f3w (1 \u2013 5) nie przes\u0105dza o formie, w jakiej powinien zosta\u0107 wyra\u017cony.<\/p>\n\n\n\n Nasuwa si\u0119 zatem wniosek, \u017ce to nie spos\u00f3b wyra\u017cenia danego s\u0105du, stwierdzenia, my\u015bli, przekonania czy aktu s\u0105dzenia odgrywa tu rol\u0119, ale intersubiektywne przekonanie bieg\u0142ego s\u0105dowego o prawdziwo\u015bci danego S, St, M, P oraz AS. Wniosek ten znajduje swoje uzasadnienie w obliczu empirycznej r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci S, St, M, P i AS. Powy\u017csze nie stoi zatem na przeszkodzie, aby dla u\u0142atwienia, w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie kategori\u0105 stwierdze\u0144 (St).<\/p>\n\n\n\n Uznajmy wi\u0119c, \u017ce stwierdzenia to akty psychiczne. Zmierzaj\u0105c epistemologicznym szlakiem J. Wole\u0144skiego z \u0142atwo\u015bci\u0105 dowiadujemy si\u0119, \u017ce \u201enie ma akt\u00f3w bez podmiot\u00f3w, tzn. akty psychiczne s\u0105 zawsze czyje\u015b\u201d<\/em> (J. Wole\u0144ski 2005, s. 146). Samo przekonanie o prawdziwo\u015bci \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 z analiz\u0105 wiedzy. Rozwa\u017caj\u0105c klasyczny schemat \u201eS wie, \u017ce p\u201d<\/em>, wy\u0142oni nam si\u0119 konstrukcja, wedle kt\u00f3rej przekonanie jest elementem koniecznym wiedzy. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce stwierdzenie czego\u015b, poprzez wyra\u017cenie zdania w sensie syntaktycznym, np. \u201eekspert S stwierdza, \u017ce p\u201d<\/em>, musi mie\u0107 swoj\u0105 podstaw\u0119 w wiedzy. Brytyjski filozof analityczny Sir Alfred Jules „Freddie”<\/em> Ayer wyodr\u0119bni\u0142 nast\u0119puj\u0105ce elementy konieczne i wystarczaj\u0105ce wiedzy:<\/p>\n\n\n\n Z kolei Jan Wole\u0144ski opisuje poj\u0119cie wiedzy w nast\u0119puj\u0105cej formule: (1) b\u0119dzie zatem warunkiem przekonania, (2) warunkiem prawdziwo\u015bci, natomiast (3) warunkiem uzasadnienia. Ponownie, dokonuj\u0105c transformacji na potrzeby niniejszego opracowania, wy\u0142oni\u0107 mo\u017cemy nast\u0119puj\u0105cy schemat: ekspert S<\/em> wie, \u017ce p<\/em> wtedy i tylko wtedy, gdy:<\/p>\n\n\n\n Z metodologicznego punktu widzenia (2) wymaga ma\u0142ej modyfikacji. Powinno ono wygl\u0105da w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna w tym miejscu pokusi\u0107 si\u0119 o stworzenie pewnej konstrukcji, wed\u0142ug kt\u00f3rej, w przypadku ewidencji eksperckiej, przeprowadzonej przed organem procesowym, powy\u017cszy schemat m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 nast\u0119puj\u0105co (tworz\u0105c jednocze\u015bnie modelowy schemat przeprowadzania ewidencji eksperckiej):<\/p>\n\n\n\n Ekspert S<\/em> ma wystarczaj\u0105ce uzasadnienie dla swego przekonania, \u017ce p <\/em>(3), zatem ekspert S<\/em> jest przekonany, \u017ce p<\/em> i stwierdza o tym w swojej opinii (1), co w rezultacie skutkuje uznaniem przez organ procesowy p<\/em> za prawdziwe (2).<\/p>\n\n\n\n Jest to oczywi\u015bcie rozwi\u0105zanie nie kompleksowe, lecz zgodne z koncepcj\u0105 wiedzy zdaniowej, albowiem warunki (1), (2) oraz (3) s\u0105 od siebie logicznie niezale\u017cne. Nale\u017cy tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z prawdziwo\u015bci p<\/em> nie wynika, \u017ce S<\/em> jest o tym przekonany, a tym bardziej, \u017ce ma prawo by\u0107 o tym przekonany, ani na odwr\u00f3t (M. W, Oleksy 2005, s. 20).<\/p>\n\n\n\n Niezale\u017cno\u015b\u0107 logiczna wszystkich trzech warunk\u00f3w koniecznych wiedzy, znajduje r\u00f3wnie\u017c swoje odbicie w koherencyjnym charakterze decyzji podejmowanych przez organ procesowy. Co wi\u0119cej, mo\u017cna przecie\u017c by\u0107 o czym\u015b przekonanym, nie maj\u0105c ku temu \u017cadnych podstaw (uzasadnienia dla przekonania), lub posiada\u0107 takie uzasadnienie, lecz nie dawa\u0107 mu wiary.<\/p>\n\n\n\n Zaczynaj\u0105c od ostatniego warunku \u2013 pierwszego w kolejno\u015bci przeprowadzania ewidencji eksperckiej \u2013 czyli uzasadnienia, trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gdy mowa o ewidencji naukowej (scientific evidence<\/em>), oczywistym jest skorelowanie tej ewidencji z naukow\u0105 metod\u0105 badawcz\u0105. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce to zastosowana metoda kwalifikuje dan\u0105 ewidencj\u0119 jako mniej lub bardziej naukow\u0105, a nie na odwr\u00f3t. Mo\u017cna sobie bowiem wyobrazi\u0107 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej do otrzymania pewnego wyniku zosta\u0142a wykorzystana najnowsza, skomplikowana technika badawcza, z u\u017cyciem nowoczesnego sprz\u0119tu komputerowego, a do identycznego wyniku mo\u017cna by\u0142oby doj\u015b\u0107 w spos\u00f3b znacznie prostszy. Zatem o tym, czy dana ewidencja ma charakter naukowy, czy te\u017c nie, \u015bwiadczy wykorzystana technika badawcza, nawet gdyby dotyczy\u0142a rzeczy absolutnie prozaicznej i prostej w obserwacji (by\u0142oby to jednak prakseologicznie niepoprawne).<\/p>\n\n\n\n To w\u0142a\u015bnie metoda badawcza powinna stanowi\u0107 uzasadnienie, czy te\u017c wg. A. J. Ayer\u2019a \u201eprawo do pewno\u015bci\u201d<\/em> dla wiedzy bieg\u0142ego eksperta. Nale\u017cy jednak w tym miejscu poczyni\u0107 pewn\u0105 uwag\u0119 o charakterze metodologicznym. Nawet, je\u015bli jaki\u015b konkretny scientific evidence<\/em> stanie si\u0119 scientific proof<\/em> nie oznacza to, \u017ce stanie si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 forensic science<\/em>. Jak s\u0142usznie zauwa\u017ca J. Konieczny, \u201eforensic science jest nauk\u0105 nomotetyczn\u0105, formu\u0142uj\u0105c\u0105 twierdzenia og\u00f3lne, generalizacje opisowe, a tak\u017ce optymalizacyjne, eksplanacyjne i inne, tymczasem forensic evidence powstaje zawsze na u\u017cytek sprawy jednostkowej, karnej lub innej, w wyniku badania pojedynczego przypadku i jako taki do nauki nie nale\u017cy\u201d<\/em> (J. Konieczny 2010, s. 105 – 106).<\/p>\n\n\n\n Wyznacznikiem warunku uzasadnienia mo\u017ce by\u0107 tzw. warto\u015b\u0107 diagnostyczna metody, czyli zesp\u00f3\u0142 takich cech danej metody, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 oceni\u0107 jej poziom wiarogodno\u015bci. Przyk\u0142adowym elementem warto\u015bci diagnostycznej metody jest jej iloraz wiarogodno\u015bci (likelihood ratio<\/em>), czyli iloraz wskaza\u0144 poprawnych na ca\u0142kowit\u0105 ilo\u015b\u0107 przeprowadzonych ewidencji. Iloraz wiarogodno\u015bci na og\u00f3\u0142 okre\u015bla si\u0119 w wielko\u015bci procentowej, przyk\u0142adowo dla bada\u0144 poligraficznych technik\u0105 pyta\u0144 por\u00f3wnawczych, z wykorzystaniem jednokwestyjnego testu UZCT (Utah Zone Comparison Test<\/em>) w wariancie PLT (Probably Lie Test<\/em>), jej dok\u0142adno\u015b\u0107 przewy\u017csza nieco 92%. Nale\u017cy jednak na tym etapie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w odniesieniu do ilorazu wiarogodno\u015bci niemo\u017cliwe jest wskazanie (ze wzgl\u0119d\u00f3w metodologicznych), w kt\u00f3rej grupie procentowej mie\u015bci si\u0119 dana ewidencja.<\/p>\n\n\n\n Bieg\u0142y s\u0105dowy, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 konkretn\u0105 metod\u0105 badawcz\u0105 winien jest wskaza\u0107 jej warto\u015b\u0107 diagnostyczn\u0105, a rozstrzygni\u0119cie \u2013 zgodnie z zasad\u0105 swobodnej oceny dowod\u00f3w \u2013 pozostawi\u0107 organowi procesowemu. W\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na to ograniczenie, polegaj\u0105ce na braku naukowej metody badawczej o skuteczno\u015bci r\u00f3wnej 100% \u2013 nigdy takiej nie by\u0142o i prawdopodobnie nigdy takiej nie b\u0119dzie \u2013 prawo do przekonania (uzasadnienie) bieg\u0142ego przeprowadzaj\u0105cego ewidencj\u0119 naukow\u0105 ma charakter empirycznie ograniczony.<\/p>\n\n\n\n W momencie, gdy bieg\u0142y posi\u0105dzie naukowe uzasadnienie dla swojego przekonania, b\u0119dziemy mogli powiedzie\u0107, \u017ce ekspert S<\/em> jest przekonany, \u017ce p<\/em>. Stanowisko to wymaga jednak pewnego uzupe\u0142nienia.<\/p>\n\n\n\n Tre\u015b\u0107 przekonania, podobnie jak dowolnej innej postawy zdaniowej, zale\u017cy od ca\u0142ej sieci logicznie powi\u0105zanych przekona\u0144 faktualnych, a co za tym idzie, \u017ce samo rozumienie przez S<\/em> okre\u015blonej tre\u015bci zdaniowej wymaga od niego posiadania rozleg\u0142ej wiedzy na temat \u015bwiata (M. W, Oleksy 2005, s. 23 – 24). Innymi s\u0142owy, jednym z kluczowych element\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na wewn\u0119trzne, intersubiektywne przekonanie eksperta S<\/em>, o tym, \u017ce p<\/em>,<\/strong> jest jego do\u015bwiadczenie \u017cyciowe (chocia\u017c zapewne lepiej by\u0142oby u\u015bci\u015bli\u0107 to g\u0142\u00f3wnie do do\u015bwiadczenie zawodowego).<\/p>\n\n\n\n Na przekonanie bieg\u0142ego eksperta b\u0119d\u0105 wi\u0119c sk\u0142ada\u0107 si\u0119 dwa podstawowe czynniki: uzasadnienie przekonania (warunek uzasadnienia) oraz przekonanie (warunek przekonania) w postaci do\u015bwiadczenia \u017cyciowego (zawodowego). O ile pierwszy czynnik powinien stanowi\u0107 warunek bezwzgl\u0119dny przekonania, o tyle wydaje si\u0119, \u017ce drugi powinien by\u0107 okre\u015blony mianem wzgl\u0119dnego. Pozostawanie bowiem w sprzeczno\u015bci wyniku naukowej metody badawczej z do\u015bwiadczeniem zawodowym bieg\u0142ego eksperta mo\u017ce wynika\u0107 z wielu czynnik\u00f3w, np. pos\u0142u\u017cenia si\u0119 niestosowan\u0105 dot\u0105d przez danego eksperta metod\u0105. Je\u017celi jednak bieg\u0142y ekspert posi\u0105dzie uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci, co do wyniku wybranej metody (kierowane do\u015bwiadczeniem zawodowym), mo\u017ce w\u00f3wczas ponownie przeprowadzi\u0107 badania, wybra\u0107 inn\u0105 metod\u0119, lub po prostu nie uzna\u0107 danego przekonania. Jak bowiem s\u0142usznie zauwa\u017ca M. W Oleksy – \u201e(\u2026) trudno utrzyma\u0107 naiwny pogl\u0105d, \u017ce S jest przekonany, \u017ce p niezale\u017cnie od tego, jakie s\u0105 jego pozosta\u0142e przekonania na temat fakt\u00f3w, niezale\u017cnie od jego przyczynowego po\u0142o\u017cenia w \u015bwiecie, i niezale\u017cnie od interpretacji jego zachowania przez inne osoby\u201d<\/em> (M. W, Oleksy 2005, s. 23).<\/p>\n\n\n\n W \u015bwietle obecnego rozwoju nauki i techniki, wyst\u0119powanie coraz to nowszych metod i technik badawczych jest czym\u015b zupe\u0142nie powszechnym. Konieczne wydaje si\u0119 zatem kr\u00f3tkie odwo\u0142anie do pozytywist\u00f3w logicznych, kt\u00f3rzy utrzymywali, \u017ce dana teoria jest tylko wtedy prawdziwa, kiedy ma potwierdzenie w faktach. Co wi\u0119cej, twierdzili oni, \u017ce raz zweryfikowana teoria b\u0119dzie ju\u017c zawsze prawdziwa. Takie odr\u00f3\u017cnienie teorii naukowych od nienaukowych obali\u0142 Karl Popper, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 zupe\u0142nie nowe kryterium naukowo\u015bci \u2013 falsyfikowalno\u015b\u0107. Wed\u0142ug pogl\u0105d\u00f3w Poppera, ka\u017cda teoria naukowa mo\u017ce zosta\u0107 obalona w ka\u017cdym czasie, kiedy tylko pojawi si\u0119 nowe zdarzenie, kt\u00f3re b\u0119dzie zaprzecza\u0107 danej teorii, lub wystarczy, \u017ce dana teoria b\u0119dzie formalnie w stanie zaprzeczy\u0107 samej sobie. \u017badna teoria nie mo\u017ce zatem uchodzi\u0107 za absolutnie prawdziw\u0105 raz na zawsze. Jej prawdziwo\u015b\u0107 jest wi\u0119c wy\u0142\u0105cznie kwesti\u0105 czasu. Za\u0142o\u017cenie to by\u0142o j\u0105drem racjonalizmu krytycznego, zwanego te\u017c falsyfikacjonizmem<\/em> (zob. wi\u0119cej W. Detel (w:) E. Martens, H. Schn\u00e4delbach (red.) 1995, s. 192 \u2013 242).<\/p>\n\n\n\n Prawdziwo\u015b\u0107, jako ostatni spo\u015br\u00f3d wymienionych element\u00f3w wiedzy, stanowi najwi\u0119kszy problem w materii szeroko poj\u0119tego prawa dowodowego oraz epistemologii w og\u00f3le. Wydaje si\u0119, \u017ce najrozs\u0105dniej (zar\u00f3wno z metodologicznego jak i praktycznego punktu widzenia) by\u0142oby przyj\u0105\u0107 kryterium prawdy w my\u015bl teorii koherencyjnej, autorstwa brytyjskiego filozofa Francisa Herberta Bradley\u2019a. Zak\u0142ada ona, \u017ce prawdziwe jest to, co jest wewn\u0119trznie sp\u00f3jne, czyli inaczej \u2013 niesprzeczne.<\/p>\n\n\n\n Przeciwnik koherencyjnego uj\u0119cia prawdy zarzuci, \u017ce redukcja koherencyjno\u015bci do niesprzeczno\u015bci jest zabiegiem b\u0142\u0119dnym, poniewa\u017c wiedza ludzka jest zbyt uboga, aby dostarcza\u0107 dowod\u00f3w absolutnej niesprzeczno\u015bci. Jednak w odniesieniu do post\u0119powania s\u0105dowego z g\u00f3ry musimy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wiedza uczestnik\u00f3w tego post\u0119powania z natury swojej ma charakter ograniczony i co wi\u0119cej, poprzez np. zakazy dowodowe sam ustawodawca wprowadza kolejne ograniczenia. Nie da si\u0119 inaczej wyda\u0107 rozstrzygni\u0119cia w danej sprawie, ani\u017celi poprzez rozwini\u0119cie pewnego systemu wiedzy, wed\u0142ug kt\u00f3rego w spos\u00f3b koherentny podejmowane s\u0105 decyzje.<\/p>\n\n\n\n Teori\u0119 Bradley\u2019a (zwan\u0105 idealistyczn\u0105) zmodyfikowa\u0142 Kazimierz Ajdukiewicz, poprzez np. odrzucenie kategorii ontologicznych na rzecz przyj\u0119cia wy\u0142\u0105cznie kategorii epistemologicznych. Na pierwszy rzut oka, zabieg taki mo\u017cna potraktowa\u0107, jako pewnego rodzaju wad\u0119. Jednak nale\u017cy u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce przyjmowanie kategorii ontologicznych w definiowaniu prawdy na etapie post\u0119powania s\u0105dowego jest raczej bezu\u017cyteczne.<\/p>\n\n\n\n Przyj\u0119cie koncepcji koherencyjnej wydaje si\u0119 uzasadnione r\u00f3wnie\u017c tym, \u017ce no\u015bnikami prawdy s\u0105 zdania (w ramach propozycjonalnej teorii prawdy), a to w\u0142a\u015bnie na podstawie zda\u0144 (ich budowie i niesprzeczno\u015bci) koherencjono\u015bci wyci\u0105gaj\u0105 wniosek o prawdziwo\u015bci. Na etapie post\u0119powania s\u0105dowego kryterium to wydaje si\u0119 najbardziej u\u017cyteczne (pomimo pewnego rodzaju wady o charakterze aksjologicznym) i jednocze\u015bnie jedyne mo\u017cliwe do zrealizowania, bior\u0105c pod uwag\u0119 empiryczny charakter tego post\u0119powania. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to, co w jednych okoliczno\u015bciach pozostaje sp\u00f3jne, w innych mo\u017ce ju\u017c takie nie by\u0107. Dlatego ogromnie wa\u017cnym jest, aby w miar\u0119 dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w procesowych, mo\u017cliwie jak najbardziej rozbudowywa\u0107 system wiedzy organu procesowego (cho\u0107 i tu stawiane s\u0105 ograniczenia, np. tzw. prekluzje dowodowe). Im wi\u0119cej wiedzy oraz informacji zostanie przekazanych w trakcie post\u0119powania, tym \u0142atwiej b\u0119dzie doszukiwa\u0107 si\u0119 niesp\u00f3jno\u015bci i jednocze\u015bnie d\u0105\u017cy\u0107 do mo\u017cliwie jak najlepszego realizowania postulatu ustale\u0144 faktycznych zgodnych z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Gdyby, tak jak chce tego rzesza polskich prawnik\u00f3w, za warunek prawdy przyj\u0105\u0107 wspomnian\u0105 na samym pocz\u0105tku teori\u0119 prawdy Arystotelesa (zdanie A<\/em> jest prawdziwe wtedy i tylko wtedy, gdy stan faktyczny opisany przez zdanie A<\/em> ma rzeczywi\u015bcie miejsce), to w\u00f3wczas u\u017cyteczno\u015b\u0107 tego warunku zosta\u0142aby zredukowana do niedopuszczalnego minimum, a to z prozaicznego powodu braku kryterium odr\u00f3\u017cnienia tego, co ma rzeczywi\u015bcie miejsce od tego, co miejsca rzeczywi\u015bcie nie ma. Co wi\u0119cej, wyznaczanie warunku prawdy ma sens tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo uznawa\u0107 b\u0119dziemy paradygmat, \u017ce to s\u0119dzia jest podmiotem decyduj\u0105cym o przyj\u0119ciu danego zdania za prawdziwe. Gdyby nie rozdziela\u0107 warunk\u00f3w wiedzy pomi\u0119dzy bieg\u0142ego eksperta, a s\u0119dziego, w\u00f3wczas warunek prawdy ulegnie konsumpcji przez warunek uzasadnienia. Trafnie zauwa\u017ca M. W. Oleksy, \u017ce \u201eczym innym jest uznanie, \u017ce z epistemologicznego punktu widzenia prawda nie wnosi nic, czego nie wnosi uzasadnienie, co nie implikuje odrzucenia obiektywno\u015bci prawdy rozumianej w sensie czysto logicznym, a wi\u0119c wed\u0142ug zasady, \u017ce z faktu stwierdzenia zdania (przyj\u0119cia stosowanego przekonania) nie wynika jego prawdziwo\u015b\u0107 (cho\u0107by przytakn\u0119li mu wszyscy)\u201d<\/em> (M. Oleksy 2005, s. 28).<\/p>\n\n\n\n Istotnym jest tak\u017ce rozdzielenie tre\u015bci zdaniowej wiedzy od tzw. stanu mentalnego<\/em>. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cnym na etapie post\u0119powania s\u0105dowego jest zale\u017cno\u015b\u0107 wyst\u0119puj\u0105ca pomi\u0119dzy przypisaniem niekonkretnemu obiektowi danej cechy, na przyk\u0142ad: \u201eN\u00f3\u017c sk\u0142ada si\u0119 z g\u0142owni, ostrza oraz r\u0119koje\u015bci\u201d<\/em>, a przypisaniu danej cechy do konkretnego obiektu, na przyk\u0142ad: \u201e<\/em>Ten<\/em><\/strong> n\u00f3\u017c sk\u0142ada si\u0119 z g\u0142owni, ostrza oraz r\u0119koje\u015bci\u201d<\/em>, lub \u201e<\/em>Ka\u017cdy<\/em><\/strong> n\u00f3\u017c sk\u0142ada si\u0119 z g\u0142owni, ostrza oraz r\u0119koje\u015bci\u201d<\/em>. W pierwszy wypadku mamy do czynienia ze stanem mentalnym<\/em>, a ka\u017cdy nast\u0119py to tre\u015b\u0107 zdaniowa, kt\u00f3ra w odr\u00f3\u017cnieniu od stanu mentalnego, mo\u017ce by\u0107 oceniana w kategorii prawdy lub fa\u0142szu. W przeprowadzanej ekspertyzie bieg\u0142y powinien d\u0105\u017cy\u0107 do jak najwi\u0119kszego zminimalizowania takich stwierdze\u0144, kt\u00f3re s\u0105 wynikiem stanu mentalnego<\/em>. Zadanie to mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 jednak nies\u0142ychanie trudne w realizacji.<\/p>\n\n\n\n Og\u00f3lnie rzecz ujmuj\u0105c, prawda w uj\u0119ciu klasycznym nie jest zale\u017cna od wiedzy. To, \u017ce Ziemia kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca, nie zale\u017cy od stanu naszej wiedzy. Ziemia b\u0119dzie dalej kr\u0105\u017cy\u0107 wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca niezale\u017cnie od tego, czy \u017cyjemy w czasach przedkopernika\u0144skich, czy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Na potrzeby post\u0119powania s\u0105dowego sytuacja okazuje si\u0119 jednak nie taka prosta.<\/p>\n\n\n\n Trudno\u015b\u0107 powstaje na etapie rozgraniczenia takich zjawisk, kt\u00f3re (1) s\u0105 powtarzalne lub obserwowalne na bie\u017c\u0105co, np. wsch\u00f3d s\u0142o\u0144ca, a takich, kt\u00f3re (2) mog\u0105, lecz nie musz\u0105 by\u0107 mo\u017cliwe do reprodukcji, ale w swojej istocie nie multiplikuj\u0105 si\u0119 w regularnych odst\u0119pach czasu lub nie multiplikuj\u0105 si\u0119 wcale, np. konkretny wypadek samochodowy. W\u015br\u00f3d tych drugich wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cemy takie, kt\u00f3re, np. w ramach eksperymentu procesowego lub ewidencji eksperckiej s\u0105 mo\u017cliwe do mniej lub bardziej dok\u0142adnego odtworzenia, jak np. wystrza\u0142 z broni palnej oraz takie, kt\u00f3re z natury swojej s\u0105 niemo\u017cliwe do reprodukcji, np. pozbawienie konkretnej osoby \u017cycia. Przyj\u0119cie w my\u015bl koherencyjnej teorii prawdy pewnych zda\u0144 za prawdziwe nie zawsze b\u0119dzie idealnym odbiciem przesz\u0142ego stanu faktycznego. Inaczej m\u00f3wi\u0105c: oczywistym jest, \u017ce prawda w znaczeniu koherencyjnym nie zawsze b\u0119dzie zgodna z prawd\u0105 w znaczeniu korespondencyjnym. Szczeg\u00f3lnie w\u0142a\u015bnie na etapie post\u0119powania s\u0105dowego, kiedy znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zdarze\u0144, nie licz\u0105c zdarze\u0144 o charakterze zdarze\u0144 notoryjnych (zdarzenia o charakterze notoryjnym maj\u0105 swoje odbicie w przepisach prawnych \u2013 patrz np. art. 168. k.k. lub art. 228. \u00a7 1. k.p.c.. Zda\u0144 o faktach notoryjnych nie b\u0119dziemy jednak analizowa\u0107 przy u\u017cyciu kryterium koherencyjno\u015bci, lecz oczywisto\u015bci \u2013 „twierdzenie jest prawdziwe, gdy jest oczywiste”<\/em> [zob. wi\u0119cej J. Wole\u0144ski 2007, s. 159]), jest niemo\u017cliwa do ca\u0142kowitego odtworzenia, podstaw\u0105 ustalenia stanu faktycznego s\u0105 informacje, kt\u00f3re stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy dla organu rozstrzygaj\u0105cego. Dlatego w\u0142a\u015bnie po przyj\u0119ciu nast\u0119puj\u0105cych za\u0142o\u017ce\u0144, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n dochodzimy do wniosku, \u017ce post\u0119powanie s\u0105dowe jest na tyle wyj\u0105tkowe na tle rozwa\u017ca\u0144 nad poj\u0119ciem wiedzy i prawdy, \u017ce w istocie rzeczy mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce prawda jest w tym wypadku zale\u017cna od wiedzy – i b\u0119dzie to zgodne z koherencyjn\u0105 teori\u0105 prawdy. Jednak trzeba pami\u0119ta\u0107 tak\u017ce o tym, \u017ce o ile orzeczenia s\u0105dowe maj\u0105 charakter performatywny – illokucyjny lub perlokucyjny (John Langshaw Austin, jeden z najznamienitszych brytyjskich filozof\u00f3w analitycznych XX wieku, zaproponowa\u0142 w 1962 r., aby akty mowy, kt\u00f3rym nie mo\u017cna przypisa\u0107 warto\u015bci logicznej w rozumieniu logiki klasycznej, nazwa\u0107 tzw. wypowiedziami performatywnymi), mog\u0105 konstytuowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 w zakresie stanu prawnego, to przecie\u017c w \u017cadnej mierze nie mog\u0105 konstytuowa\u0107 materialnie rzeczywisto\u015bci w zakresie stanu faktycznego. To, \u017ce s\u0105d w ramach post\u0119powania dowodowego ustali b\u0142\u0119dne fakty, \u017ce np. dany samoch\u00f3d porusza\u0142 si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 120 km\/h, wcale nie oznacza, \u017ce taka by\u0142a faktyczna pr\u0119dko\u015b\u0107 tego samochodu. B\u0119dzie to ustalenie zgodne w my\u015bl koherencyjnej teorii prawdy, ale czy b\u0119dzie mia\u0142o swoje odbicie w klasycznym uj\u0119ciu prawdy? Na dzie\u0144 dzisiejszy nie jeste\u015bmy w posiadaniu \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re gwarantowa\u0142yby nam mo\u017cliwo\u015b\u0107 takiej weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n Nie zgadzam si\u0119 tak\u017ce z niekt\u00f3rymi pogl\u0105dami prezentowanymi w pi\u015bmiennictwie, jakoby d\u0105\u017cenie do prawdy materialnej mia\u0142o nak\u0142ada\u0107 na s\u0105d bezwzgl\u0119dny obowi\u0105zek korelacji prawy s\u0105dowej \u2013 tego, co ustali s\u0105d \u2013 z prawd\u0105 materialn\u0105, czyli tym, co rzeczywi\u015bcie si\u0119 zdarzy\u0142o (M. Ca\u0142kiewicz 2008, s. 26). Jest oczywistym zadaniem wymiaru sprawiedliwo\u015bci, aby d\u0105\u017cy\u0107 do uzyskania wiarogodnych i niesprzecznych informacji, ale bezwzgl\u0119dna korelacja „prawdy s\u0105dowej”<\/em> z „prawd\u0105 materialn\u0105”<\/em> pozostaje w istotnej sprzeczno\u015bci z mo\u017cliwo\u015bciami poznawczymi organ\u00f3w procesowych. Nie mo\u017cna zgodzi\u0107 si\u0119 ze autora stwierdzeniem, \u017ce: \u201eZasada ta nie jest jedynie pust\u0105 deklaracj\u0105, w jak\u0105 \u0142atwo mog\u0142aby si\u0119 przerodzi\u0107, gdyby nie by\u0142a obwarowana ca\u0142ym kompleksem unormowa\u0144 szczeg\u00f3\u0142owych, gwarantuj\u0105cych jej rzeczywist\u0105 realizacj\u0119\u201d<\/em> (M. Ca\u0142kiewicz 2008, tam\u017ce). Prawda wcale nie jest dla polskiego \u2013 i nie tylko polskiego \u2013 wymiaru sprawiedliwo\u015bci warto\u015bci\u0105 nadrz\u0119dn\u0105, a gwarancja jej rzeczywistej realizacji jest niejednokrotnie ograniczana poprzez przepisy o charakterze lex specialis<\/em> jak np. wspomniane wcze\u015bniej zakazy dowodowe (k.p.k.) lub prekluzje dowodowe (k.p.c.).<\/p>\n\n\n\n Wst\u0119p Poj\u0119cie prawdy jest od dawna przedmiotem licznych spor\u00f3w filozoficznych. Rozwa\u017cania nad istot\u0105 prawdy s\u0105 jednak bardzo u\u017cyteczne, albowiem pozwalaj\u0105 lepiej zrozumie\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015b\u0107. Prawda, wraz z jej niekiedy wysokim poziomem abstrakcyjno\u015bci stanowi r\u00f3wnie\u017c jedn\u0105 z podstawowych warto\u015bci naszego systemu prawnego, cho\u0107\u00a0nie koniecznie musi by\u0107 warto\u015bci\u0105 o charakterze aksjologicznym. Niemniej jednak stawiana jest wysokoInformacja \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy<\/h4>\n\n\n\n
S<\/em> wie, \u017ce p<\/em> wtedy i tylko wtedy, gdy:<\/p>\n\n\n\nWarunek uzasadnienia<\/h4>\n\n\n\n
Warunek przekonania<\/h4>\n\n\n\n
Warunek prawdy<\/h4>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/h4>\n\n\n\n
Bibliografia:<\/h3>\n\n\n\n
+ Czytaj wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":348,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[13,15,9,12,10,11,14],"class_list":["post-330","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teoria-prawa","tag-epistemologia","tag-kryminalistyka","tag-prawda","tag-prawda-klasyczna","tag-prawda-materialna","tag-prawda-obiektywna","tag-teoria-prawa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=330"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/330\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":358,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/330\/revisions\/358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/348"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.banszel.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}